Er zijn, maar niet werkelijk aanwezig zijn

We zijn niet altijd afwezig omdat we er niet zijn. Soms zijn we afwezig omdat we vergeten werkelijk aanwezig te zijn.

Ik doe het zelf regelmatig, vaak zonder dat ik het doorheb. Ik doorloop mijn werkdag op de automatische piloot en merk dit soms pas ’s avonds wanneer ik sta te koken. Ergens in de reeks van dagelijkse handelingen ben ik voorbijgegaan aan het werkelijk beleven van mijn dag.

Het is niet dat er geen sprake is geweest van betrokkenheid of verbinding. Juist in mijn werk staan deze centraal. Het is meer dat ik zo bezig ben geweest met het organiseren en uitvoeren van mijn dag, dat ik vergeet om deze daadwerkelijk te beleven.

Ik kwam een mooie Italiaanse formulering tegen die dit treffend beschrijft: L’assenza della presenza. De afwezigheid van werkelijke aanwezigheid, terwijl je er fysiek wel bent.

Wanneer ben je eigenlijk werkelijk aanwezig?

Herken je dit soms ook? Je komt op tijd, beantwoordt je mails, neemt deel aan vergaderingen en voert de taken uit die van je worden verwacht. Van buitenaf merkt niemand iets bijzonders. Je functioneert, bent betrokken en doet wat er van je gevraagd wordt. Maar ben je ook werkelijk aanwezig bij wat je doet?

Op de automatische piloot ben je bezig met een taak, terwijl je in gedachten al bedenkt welke boodschappen je op de terugweg nog moet halen. Je voert een gesprek, maar bent ondertussen bezig met wat je daarna nog moet doen. Je loopt buiten, maar in gedachten ben je nog bij dat lastige gesprek van gisteren.

We zijn fysiek op de ene plek, maar met onze gedachten vaak ergens anders.

Wat missen we eigenlijk?

We zijn vaak zo gericht op wat er nog moet gebeuren, dat we vergeten stil te staan bij wat er op dit moment gebeurt. We denken vooruit, maken lijstjes in ons hoofd en zijn bezig met de volgende afspraak.

En daarmee missen we soms juist de kleine momenten die kleur geven aan onze dag. Een onverwacht gesprek, de zon die door de bomen schijnt, een grap waar je om moet lachen of gewoon het gevoel dat je even niets hoeft.

Het is niet zo dat iedere minuut bewust beleefd moet worden. De automatische piloot is soms ook heel handig. Hij helpt ons om dagelijkse handelingen uit te voeren zonder overal over na te hoeven denken. Maar wanneer we voortdurend op die manier functioneren, kunnen we het contact verliezen met wat we zelf ervaren, voelen en belangrijk vinden.

Misschien merk je pas achteraf dat je weinig plezier hebt beleefd aan een dag waarin je eigenlijk heel veel hebt gedaan.

Aanwezig zijn vraagt ook iets van onszelf

We leven in een maatschappij waarin veel aandacht uitgaat naar efficiëntie, productiviteit en het behalen van doelen. We plannen onze dagen, stellen prioriteiten en proberen onze tijd zo goed mogelijk te benutten.

Maar wanneer staan we eigenlijk stil bij hoe we die dag beleven? Misschien is het niet altijd zozeer dat we te weinig tijd hebben, maar dat we onszelf te weinig ruimte geven om die tijd bewust te ervaren.

Werkelijk aanwezig zijn betekent voor mij niet dat je voortdurend bewust moet nadenken over alles wat je doet. Het gaat er juist om dat je af en toe uit de stroom van gedachten en verplichtingen stapt. Dat je opmerkt wat er gebeurt, wat je voelt en wat een moment met je doet.

Misschien vraagt dat wel om iets wat we onszelf niet zo gemakkelijk gunnen: even niets hoeven.

Ook in mijn werk als coach speelt aanwezigheid een belangrijke rol

Werkelijk luisteren naar iemand vraagt dat ik met mijn aandacht bij die persoon ben. Niet alvast nadenken over de volgende vraag, niet bezig zijn met wat er daarna op mijn planning staat, maar ruimte maken voor wat zich op dat moment aandient.

Dat betekent ook dat ik verantwoordelijkheid heb voor mijn eigen energie en aandacht. Als ik mijn afspraken te dicht op elkaar plan, is de kans groter dat ik vooral bezig ben met het afronden van het ene gesprek en het voorbereiden van het volgende. Terwijl juist de ruimte daartussen mij helpt om bewust aanwezig te blijven.

Het vraagt dus niet alleen iets van mijn aandacht voor de ander, maar ook van de aandacht die ik aan mezelf geef.

Wat helpt mij om werkelijk aanwezig te zijn?

Voor mij begint dat bij voldoende ruimte creëren. Ik plan bewust genoeg tijd tussen cliënten, zodat ik niet van het ene gesprek in het andere hoef te stappen. Ik gun mezelf de tijd om even stil te staan bij wat een gesprek met mij heeft gedaan en om mijn aandacht weer naar het hier en nu te brengen.

Ook de tuin en de natuur helpen mij daarbij. Buiten zijn, met mijn handen in de aarde werken of zien hoe iets groeit, brengt mij terug naar het moment. Je kunt een plant tenslotte ook niet sneller laten groeien door voortdurend te kijken hoe ver hij is. Soms moet je gewoon even de tijd nemen en laten gebeuren wat er gebeurt.

Het helpt mij om op te laden, te voelen en bewust te beleven. En misschien nog wel belangrijker: om mezelf die tijd ook daadwerkelijk te gunnen. Want ruimte nemen is iets anders dan ruimte krijgen. Daar heb je zelf ook een aandeel in.

Leef je je dag of werk je hem af?

Ik denk dat werkelijk aanwezig zijn niet betekent dat je altijd volledig gefocust moet zijn of dat je nooit meer op de automatische piloot mag functioneren. Het gaat er voor mij om dat je regelmatig even stilstaat. Dat je opmerkt waar je bent, wat je doet en hoe je je daarbij voelt.

Dat je niet alleen bezig bent met het organiseren van je leven, maar ook met het daadwerkelijk beleven ervan.

Wat helpt jou om stil te staan bij het moment? Wanneer ben jij je bewust van wat je doet en voelt? En misschien nog wel de belangrijkste vraag: gun jij jezelf daar voldoende tijd en ruimte voor?